کاهش صادرات فرش دستباف در خراسان جنوبی

قالی این استان در دهه ۷۰ تا ۸۰ آوازه جهانی داشت و در این برهه زمانی سالانه بیش از ۳۰۰ هزار متر مربع فرش دستباف فقط در منطقه بیرجند تولید و ۹۶ درصد آن به کشورهای اروپایی صادر ‌می‌شد.

اما یک دهه است که به دلیل تحریم‌ها و صادرات کم، روزگار فروش دستباف و صادرات آن خوب نیست و بافندگان از نبود بازار مناسب رنج می‌برند، اما در عین حال می‌بافند به این امید آنکه آینده بهتری در انتظارشان باشد.

فرش خراسان جنوبی به‌ویژه منطقه قُهستان و مود، دارای برند بین‌المللی است که به دلیل رکود بازار فرش از ۱۰ سال گذشته به اذعان بافندگان بومی هر سال تعدادی از دارهای قالی پایین کشیده شده و درهای کارگاه‌های دسته‌جمعی قالی‌بافی بسته می‌شود، استادکاران ماهر این هنر صنعت بومی نیز به سایر مشاغل روی می‌آورند.

آمارها نشان می‌دهد که در ۹ ماه امسال ۹۵ هزار مترمربع فرش دستباف در استان تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش ۲۰ درصدی دارد و حجم بسیار ناچیزی از آن صادر و مقدار کمی هم در بازار داخلی فروخته شده، بنابر این حجم زیاد آن روی دست بافندگان و تجار باقی مانده است.

به دلیل شرایط خشکسالی و کاهش درآمد، برخی بافندگان از روی ناچاری برای تامین معیشت خود در این عرصه فعالیت می‌کنند و به حمایت جدی دولت نیاز دارند که البته به دلیل نبود صرفه اقتصادی هرساله از تعداد آنان کاسته می‌شود.

تولید فرش دستباف خراسان جنوبی نسبت به اوایل دهه ۷۰ کاهش چشمیگری داشته زیرا در این برهه زمانی وسعت جغرافیایی شهرستان بیرجند به عنوان یکی از شهرستان‌های خراسان بزرگ محدود به چهار شهرستان بود ولی هم اکنون ، جغرافیایی خراسان جنوبی به ۱۲ شهرستان افزایش یافته و آن موقع در چهار شهرستان بیش از ۳۰۰ هزار متر مربع فرش تولید می‌شد و الان در ۱۲ شهرستان استان سالانه کمتر از ۱۵۰ هزار متر مربع فرش تولید می‌شود.

وضعیت نامطلوب صادرات و رکود فرش دستباف در ۵۰ سال اخیر

به گفته یکی از کسبه قدیمی بازار بیرجند رونق بازار فرش دستباف در گذشته نه چندان دور در خراسان جنوبی به حدی بود که سال ۱۳۴۲ یکی از تجار و بازرگانان خراسان جنوبی یک راسته از بازار قدیم بیرجند را با ۴۴ دهنه مغازه به خرید و فروش و مشاغل مرتبط با فرش دستباف اختصاص داد و الان از رونق گذشته در این راسته بازار که به «سرای گلشنی» معروف است، خبری نیست و در کل بازار بیرجند یک یا ۲ مغازه در زمینه فرش فعالیت می‌کنند.

بازرس اتحادیه فرش خراسان جنوبی معتقد است که تحریم‌ها مهمترین علت کاهش تولید و کاهش ارزآوری فرش دستباف استان است به گونه‌ای که باعث کاهش صادرات شده و فرش دستباف در وضعیت نامطلوبی از نظر صادرات و رکود در ۵۰ سال اخیر قرار دارد و فرش سایر کشورهای منطقه جایگزین فرش ایران در بازارهای جهانی شده است.

محمدحسن کامیابی‌ مسک افزود: فرش دستباف ایران جزو نخستین کالاهایی بود که توسط آمریکا تحریم شد و این مسئله معیشت تعدادی زیادی از اقشار ضعیف جامعه را تحت تاثیر قرار داد.

وی با بیان اینکه در چند سال اخیر حجم تجارت جهانی فرش دستباف ایران کاهش یافته است، اظهارکرد: به طور مثال در اوایل دهه ۷۰ بیش از ۹۶ درصد فرش تولیدی استان به کشورهای اروپایی صادر می‌شد و میزان تولید فرش خراسان جنوبی خیلی کمتر از تقاضا بود.

کامیابی مسک ادامه داد: صادرات فرش ایران در چند سال اخیر به پایین‌ترین سطح خود رسیده و صادرات فرش از ۲ میلیارد دلار در اوایل دهه ۷۰، اکنون به کمتر از ۵۰ میلیون دلار کاهش یافته است.

صادرات ۹۶ درصدی فرش دستباف خراسان جنوبی در دهه ۷۰

وی گفت: از گذشته هم روال همین بوده است که یک سوم فرش دستباف ایران در داخل بازار فروش دارد و بقیه به کشورهای اروپایی صادر شده البته این درصد در مناطق مختلف کشور متفاوت بوده به‌گونه‌ای که در گذشته ۹۶ درصد فرش تولیدی خراسان جنوبی صادراتی بوده و همین پنج درصد باقی مانده هم شاید به دلیل معیوب بودن و کیفیت پایین صادر نشده است.

این فعال حوزه فرش اظهار کرد: به دلیل رونق خوب صادرات فرش در دهه ۷۰ حتی بسیاری از فرش‌های کهنه اما ارزشمند و قدیمی که مردم در خانه‌های خود از قبل استفاده می‌کردند، به فروش رسید.

کامیابی‌مسک با تشریح سابقه ۶۰۰ ساله فرش‌بافی در خراسان جنوبی، گفت: براساس سوابق در گذشته فرش به سفارش درباریان تیموری و صاحبان مکتب هرات در منطقه مود و دُرخش خراسان جنوبی بافته می‌شد اما مردم منطقه به دلیل نبود توان مالی از آن استفاده نمی‌کردند.

وی افزود: هم اکنون فرش‌هایی که با نقشه‌های هراتی در موزه‌های دنیا به نمایش گذاشته شده مربوط به منطقه قاینات و قهستان خراسان جنوبی است.

کامیانی مسک از افزایش قیمت فرش دستباف در چند سال اخیر خبرداد و گفت: با افزایش قیمت باز هم بافنده حداقل دستمزد قانون کار را ندارد چرا که این افزایش قیمت به دلیل تورم حاکم بر اقتصاد جامعه بوده و بیشتر در مواد اولیه تاثیرگذار بوده و در زمینه دستمزد فرشبافان تغییرات قالب ملاحظه‌ای اتفاق نیفتاده است.

نبود صرفه اقتصادی برای بافندگان؛ دستمزد بافنده نصف قانون کار

وی با بیان اینکه تولید فرش دستباف برای بافنده صرفه اقتصادی ندارد به همین خاطر بسیاری از بافندگان این هنر و صنعت را کنار گذاشتند، بیان کرد: با توجه به شرایط جامعه و زحمت زیاد، بافت فرش برای بافنده صرفه اقتصادی ندارد و بافندگان به دلیل نبود شغل چاره‌ای جز بافت فرش ندارند، در اوایل دهه ۷۰ دستمزد یک بافنده تمام وقت گاهی تا ۲ برابر حقوق یک کارمند بود ولی اکنون دستمزد آن به نصف حقوق قانون کار هم نمی‌رسد.

کامیانی‌مسک گفت: همچنان شاهد رکود بر بازار فرش دستباف خراسان جنوبی هستیم و حجم زیادی از فرش‌های تولیدی روی دست بافنده و تجار باقی می‌ماند و گاهی دلالان دسترنج بافندگان را به کمترین قیمت خریداری می‌کنند.

رئیس سابق اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی عنوان کرد: برخی بافندگان به دلیل شرایط بد اقتصادی برای تامین حداقل معیشت خود از روی ناچاری این حرفه را ادامه دهند در صورتی که در برخی استان‌های صنعتی که مشاغل دیگر وجود دارد، کاهش شدید تولید فرش را داریم.

کامیابی مسک اظهار کرد: با وجود تنوع در بازار فرش ماشینی و قیمت مناسب آن، کاهش فرش دستباف به عنوان صنایع دستی یک موضوع طبیعی است چرا که کاهش تولید فرش به بهبود شرایط اقتصادی مردم کشور برمی‌گردد، در گذشته برخی افراد برای تامین معیشت خود از روی اجبار فرش می‌بافتند ولی امروز با بهبود شرایط اقتصادی تمایلی به بافت فرش ندارد و معمولا تولید فرش به عنوان یک کار بسیار سخت در جوامع با درآمد پایین انجام می‌شود.

طرح‌هایی که پا نخورد

وی افزود: به عنوان مثال در یک برهه زمانی در تولید فرش دستباف، چین رقیب اصلی ما بود ولی اکنون با رشد اقتصادی در این کشور، به شدت تولید فرش دستباف کاهش یافته است ولی در کشورهای با اقتصاد ضعیف از جمله هند، پاکستان و افغانستان همچنان فرش دستباف تولید می‌شود.

کامیابی مسک عنوان کرد: مشکلات ناشی از تعهد ارزی هم موضوعی است که سبب شده صادرات این کالا برای صادرکننده سود چندانی نداشته باشد که البته این مشکل نسبت به گذشته کمتر شده است.

وی گفت: با توجه به وضعیت صادرات فرش دستباف، پیشنهاد ما این است که بافندگان تولیدات خود را به سمت سلیقه بازار داخل سوق دهند و فرش‌های ۶ متر، ۱۲ متر و ۹ متر به‌صورت جفتی بیشترین فروش را در بازار داخل دارد.

این کارشناس حوزه فرش افزود: خرید و فروش فرش دستباف به دلیل کاهش توان اقتصادی در داخل کشور کم است و مشکل رکود بر بازار و رونق مجدد آن باید از طریق افزایش صادرات حل شود.

کامیابی مسک بیاهن کرد: ایجاد مرکز تهیه و توزیع مواد اولیه مرغوب به قیمت تمام‌شده، برپایی نمایشگاه دایمی فرش دستباف، ایجاد مجتمع‌های تولیدی سفارش‌پذیر فرش دستباف و راه‌اندازی آموزشگاه جامع فرش دستباف در استان از جمله طرح‌هایی است که ۱۷ سال قبل برای رونق این صنعت مصوب شد ولی هنوز اجرایی نشده است.

وی افزود: در گذشته هیچ قدمی برای اجرایی شدن طرح‌های مذکور برداشته نشده و همچنان طرح‌های فرش دستباف استان پا نخورده باقی مانده است.

نبود بیمه برای تمام قالیبافان

کامیابی مسک با بیان اینکه از ابتدای سال جاری تاکنون ۹۵ هزار مترمربع فرش دستباف در استان تولید شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش ۲۰ درصدی دارد، افزود: ارزش فرش دستباف تولید استان، چهار هزار و ۷۵۰ میلیارد ریال است که توسط ۵۰ هزار بافنده تولید شده است.

وی علت اصلی کاهش تولید فرش استان را کاهش صادرات این کالا دانست و اظهار داشت: صادرات فرش دستباف استان بسیار ناچیز است و آمار دقیقی از آن در دسترس نیست.

بازرس اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی ادامه داد: این فرش‌ها بیشتر در نقوش ریزماهی، خشتی، نائین و ایلیاتی و در اندازه‌های مختلف توسط ۵۰ هزار بافنده استان تولید شده‌است.

کامیابی مسک، نبود بیمه قالی‌بافان را از دیگر مشکلات ذکر کرد و گفت: بیش از ۵۰ هزار بافنده تمام‌وقت، نیمه‌وقت و پاره‌وقت در استان خراسان جنوبی فعالیت دارند که اکنون کمتر از چهار هزار نفر آنان زیرپوشش بیمه تامین اجتماعی هستند و طرح بیمه قالی‌بافان از چند سال گذشته در استان همچنان متوقف است.

استان مرزی خراسان جنوبی با ۱۲ شهرستان و حدود ۸۰۰ هزار نفر جمعیت از استان‌های مهم کشور در زمینه تولید فرش دستباف محسوب می‌شود.

منبع: ایرنا

انتهای پیام/ ۱۰۲