خراسان جنوبی در مرز ورشکستگی آبی

به گزارش «پیام خاوران»، تداوم خشکسالی، افزایش دمای هوا، افت مستمر منابع آب زیرزمینی و رشد مصرف آب، خراسان جنوبی را در یکی از سخت‌ترین مقاطع آبی دهه‌های اخیر قرار داده است؛ شرایطی که مسئولان از آن با عنوان «ورشکستگی منابع آبی» یاد می‌کنند و کارشناسان معتقدند عبور از آن تنها با مدیریت همزمان تأمین و مصرف آب امکان‌پذیر خواهد بود.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به افزایش دما و رشد جمعیت شناور روستایی در هفته‌های اخیر، گفت: گرمای بی‌سابقه و افزایش حضور جمعیت در روستاها موجب شده مصرف آب در بسیاری از نقاط استان به شکل محسوسی افزایش یابد و شبکه‌های تأمین آب با فشار بیشتری روبه‌رو شوند.

حسین توکلی با بیان اینکه شهرهای بیرجند، سربیشه، اسدیه، قائن، سرایان، خوسف و فردوس با تنش آبی مواجه هستند، افزود: هرچند طی سال گذشته با اجرای پروژه‌های آبرسانی، ده‌ها روستا از چرخه آبرسانی سیار خارج شدند، اما همچنان بیش از 420 روستای استان برای تأمین آب شرب به تانکر وابسته‌اند.

وی درباره وضعیت طبس نیز اظهار کرد: اجرای پروژه انتقال آب، حفر چاه‌های جدید و آبگیری سد نهرین موجب شده این شهرستان امسال نسبت به سایر مناطق استان شرایط پایدارتری داشته باشد.

برداشت از آب‌های هزاران ساله

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی نیز با تشریح وضعیت منابع آب زیرزمینی استان، هشدار داد: نتایج مطالعات سن‌یابی آب در دشت بیرجند نشان می‌دهد حدود 85 درصد آب برداشت‌شده مربوط به ذخایری با قدمت چهار تا 17 هزار سال است؛ منابعی که عملاً تجدیدپذیر نیستند و برداشت از آنها به معنای مصرف سرمایه آبی نسل‌های آینده است.

عباس سارانی افزود: حدود 95 درصد آب مورد نیاز خراسان جنوبی از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود، در حالی که این شاخص در کشور حدود 45 درصد است و همین وابستگی بالا، فشار مضاعفی بر آبخوان‌های استان وارد کرده است.

وی با بیان اینکه سالانه حدود 884 میلیون مترمکعب آب در استان مصرف می‌شود، گفت: 87 درصد این میزان در بخش کشاورزی، 10 درصد در بخش شرب و سه درصد در بخش صنعت و خدمات مصرف می‌شود؛ بنابراین مدیریت مصرف بدون اصلاح الگوی کشت و افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی امکان‌پذیر نخواهد بود.

افت مخازن و گسترش فرونشست

به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای، از ظرفیت 75 میلیون مترمکعبی سدهای استان، تنها حدود 13.5 میلیون مترمکعب آب ذخیره شده و بیشتر مخازن با کاهش شدید حجم آب روبه‌رو هستند.

سارانی همچنین از کسری سالانه مخزن در بسیاری از دشت‌های استان خبر داد و افزود: برداشت بیش از ظرفیت آبخوان‌ها موجب شده 26 محدوده مطالعاتی استان در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار گیرند و پدیده فرونشست زمین نیز در 9 شهرستان گزارش شود.

وی تأکید کرد: حدود 70 درصد فرونشست‌ها ناشی از برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی است؛ پدیده‌ای که علاوه بر تهدید منابع آب، زیرساخت‌های حیاتی، راه‌ها، خطوط ریلی و اراضی کشاورزی را نیز در معرض آسیب قرار داده است.

پیشرفت طرح‌های تأمین آب

در کنار هشدارها درباره وضعیت منابع آب، اجرای طرح‌های تأمین آب نیز با هدف افزایش پایداری شبکه ادامه دارد. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی از پیشرفت 60 درصدی پروژه اضطراری آبرسانی به بیرجند خبر داد و گفت: این طرح با هدف تأمین 150 لیتر بر ثانیه آب شرب در حال اجراست و تاکنون 440 میلیارد تومان برای آن هزینه شده است.

به گفته وی، این پروژه شامل حفاری و تجهیز چاه‌ها، اجرای 62 کیلومتر خط انتقال، احداث مخازن ذخیره و راه‌اندازی سامانه‌های پایش و کنترل است و تلاش می‌شود تا در سریع‌ترین زمان ممکن به بهره‌برداری برسد.

خروج 65 روستا از چرخه آبرسانی سیار

استاندار خراسان جنوبی نیز با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تأمین آب شرب روستاها گفت: طی یک سال و نیم گذشته، با اجرای طرح‌های آبرسانی، 65 روستا از چرخه آبرسانی سیار خارج شده‌اند و برنامه‌ریزی شده امسال نیز 50 روستای دیگر به شبکه پایدار آب متصل شوند.

سیدمحمدرضا هاشمی با بیان اینکه تداوم خشکسالی، تأمین آب شرب را به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های استان تبدیل کرده است، افزود: هم‌اکنون 18 مجتمع آبرسانی در نقاط مختلف خراسان جنوبی در حال اجرا یا تکمیل است و همزمان اصلاح شبکه‌های فرسوده برای کاهش هدررفت آب نیز دنبال می‌شود.

وی با اشاره به اینکه بیش از 85 درصد منابع آب استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، گلخانه‌ها و کشت محصولات کم‌آب‌بر را از مهم‌ترین راهکارهای مدیریت منابع آب دانست.

تداوم گرما و ضرورت مدیریت مصرف

مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی نیز از تداوم دماهای فراتر از نرمال در ماه‌های آینده خبر داد و اعلام کرد: بر اساس آخرین مدل‌های اقلیمی، دمای هوا تا نیمه آذر بین نیم تا دو درجه سلسیوس بالاتر از میانگین بلندمدت خواهد بود که این شرایط تبخیر، کاهش رطوبت خاک و فشار بر منابع آب را تشدید می‌کند.

کارشناسان معتقدند هرچند بارندگی‌های سال جاری نسبت به سال گذشته افزایش یافته، اما به دلیل تداوم بیش از دو دهه خشکسالی و برداشت فراتر از ظرفیت آبخوان‌ها، این بارش‌ها تأثیر محسوسی در جبران کسری منابع آب زیرزمینی نداشته است.

اکنون در شرایطی که بخش عمده آب مصرفی استان از ذخایر عمیق و غیرتجدیدپذیر تأمین می‌شود، هم‌زمانی اجرای پروژه‌های تأمین آب، کاهش برداشت از آبخوان‌ها، اصلاح الگوی کشت، توسعه فناوری‌های نوین آبیاری و مشارکت مردم در مدیریت مصرف، مهم‌ترین راهکار عبور خراسان جنوبی از یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های آبی کشور به شمار می‌رود.

انتهای پیام/